1946-cı il oktyabrın 1-də XX əsrin ən mühüm məhkəmə proseslərindən biri – nasist Almaniyasının əsas rəhbərləri üzərində keçirilən Nürnberq prosesi yekunlaşıb. Məhkəmənin çıxardığı ölüm hökmləri isə cəmi iki həftə sonra icra edilib.
Təxminən bir il davam edən tarixi məhkəmə üçün Nürnberq təsadüfən seçilməmişdi.
Musavat.com xəbər verir ki, bu şəhər nasistlərin böyük partiya qurultaylarının keçirildiyi və irqçi Nürnberq qanunlarının qəbul edildiyi əsas simvolik məkanlardan biri idi. Bununla yanaşı, praktiki səbəb də vardı: müharibənin dağıntıları arasında Ədliyyə Sarayı və ona bitişik həbsxana istifadəyə yararlı vəziyyətdə qalmışdı.
SSRİ, ABŞ, Böyük Britaniya və Fransanın təmsil olunduğu Beynəlxalq Hərbi Tribunal qarşısında Üçüncü Reyxin 24 əsas siyasi və hərbi rəhbərinə qarşı ittiham irəli sürülmüşdü. Proses zamanı nasist rəhbərliyinin öz sənədləri də əsas sübut bazasının mühüm hissəsini təşkil edirdi.
1946-cı il oktyabrın 1-də hökmlər elan edildi. Tribunal 12 nəfəri ölüm cəzasına məhkum etdi. Onların sırasında Herman Görinq, İoaxim fon Ribbentrop, Vilhelm Keytel, Ernst Kaltenbrunner, Alfred Rozenberq, Hans Frank, Vilhelm Frik, Yulius Ştrayxer, Frits Zaukel, Alfred Yodl və Artur Zeys-İnkvart vardı. Martin Borman isə qiyabi şəkildə ölüm cəzasına məhkum edilmişdi.
Daha 7 nəfər həbs cəzası aldı: onlardan üçü ömürlük, dördü isə 10 ildən 20 ilədək müddətə azadlıqdan məhrum edildi. Üç müttəhimə bəraət verildi.
Lakin ölüm hökmünə məhkum edilən 12 nəfərin hamısı dar ağacına çıxmadı. Borman məhkəmədə iştirak etmirdi. Görinq isə edamına cəmi bir neçə saat qalmış həbsxana kamerasında gizlətdiyi sianidi qəbul edərək intihar etdi.
Beləliklə, 1946-cı il oktyabrın 16-na keçən gecə Nürnberq həbsxanasının köhnə idman zalında 10 nasist rəhbəri asıldı.
Dar ağacına ilk çıxarılan şəxs Hitlerin keçmiş xarici işlər naziri İoaxim fon Ribbentrop oldu. Ardınca digər məhkumların hökmləri icra edildi.
Edamların texniki cəhətdən uğursuz həyata keçirilməsi ilə bağlı sonradan ciddi məlumatlar ortaya çıxdı. Dar ağaclarının konstruksiyası və məhkumların aşağı düşməsi üçün açılan trapların ölçüləri ilə bağlı problemlər olduğu bildirilir. Bəzi məhkumların aşağı düşərkən başlarının trapın kənarına dəydiyi qeyd olunur. İplərin və düşmə məsafəsinin düzgün hesablanmaması səbəbindən bəzi məhkumların boyunlarının dərhal sınmadığı, ölümün boğulma nəticəsində və uzun müddət ərzində baş verdiyi barədə şahid məlumatları mövcuddur.
Edamlardan sonra 10 məhkumun, həmçinin intihar etmiş Görinqin cəsədi gizli şəkildə Münhenə aparıldı. Onlar Münhenin Ostfridxof qəbiristanlığındakı krematoriumda yandırıldı.
Müttəfiqlər nasist rəhbərlərinin məzarlarının gələcəkdə nasist tərəfdarlarının ziyarət yerinə çevrilməsini istəmirdilər. Buna görə cəsədlər ailələrinə verilmədi və onlar üçün məzar yaradılmadı.
Kremasiyadan sonra kül gizli şəkildə İzar çayına tökülən qollardan birinə səpildi. Bununla da Hitlerin ən yüksək rütbəli silahdaşlarından bir qisminin harada dəfn edilməsi məsələsi də birdəfəlik aradan qaldırıldı.
Nürnberq Tribunalı bununla yanaşı, nasist partiyasının rəhbər korpusunu, Gestaponu, SD-ni və SS-i müəyyən çərçivədə cinayətkar təşkilatlar elan etdi.
